Wielka Brytania. Partie polityczne

Ustrój polityczny

Wielka Brytania jest dziedziczną monarchią konstytucyjną o parlamentarno-gabinetowym systemie rządów. Nie ma konstytucji w znaczeniu jednolitej ustawy zasadniczej, natomiast pod pojęciem tym rozumie się całość norm prawnych i zwyczajów, określających podstawy ustroju państwa, zasady działania władz państwowych i relacje między nimi.

Kwestie te regulują normy pisanego prawa stanowionego (ustawy) i prawa precedensowego, a także tzw. konwenansów konstytucyjnych (niepisane zwyczaje). Do aktów prawa pisanego, uznawanych za historyczne podstawy ustroju państwa i gwarancje wolności obywatelskich, należą zwłaszcza:

- Wielka Karta Swobód z 1215,
- Petycja o prawo z 1628,
- Habeas Corpus Act z 1679,
- Bill of Rights z 1689,
- Act of Settlement z 1701; spośród nowszych ustaw o charakterze konstytucyjnym:
- ustawy o Parlamencie z 1911 i 1949,
- ustawy o prawach wyborczych (ostatnia z 1969).

Głową państwa jest monarcha — król lub królowa jest też głową Wspólnoty Narodów (a także głową niektórych należących do niej suwerennych państw) oraz zwierzchnikiem anglikańskiego Kościoła Anglii, który ma status Kościoła państw. w Anglii (w Szkocji status taki ma prezbiteriański Kościół Szkocji).
Monarcha jest nietykalny; formalnie ma szerokie uprawnienia, ale w rzeczywistości pełni funkcje ceremonialno-reprezentacyjne, ma prawo udzielania rady oraz wgląd w sprawy państwa.

Władza ustawodawcza należy wspólnie do monarchy i 2-izbowego Parlamentu, złożonego z Izby Lordów (izba wyższa) i Izby Gmin (izba niższa).

Izba Lordów liczy ok. 700 parów, w tym 26 duchownych, 90 świeckich dziedzicznych i parów mianowanych dożywotnio.

Izba Gmin liczy 659 posłów (529 z Anglii, 59 — Szkocji, 40 — Walii, 18 — Irlandii Północnej), wyłanianych w wyborach powszechnych, bezpośrednich i równych, w głosowaniu tajnym, w okręgach 1-mandatowych, na okres nie dłuższy niż 5 lat.

Głównym organem władzy wykonawczej jest rząd pod przewodnictwem premiera, który liczy zwykle ok. 20 członków: premier, ministrowie kierujący ministerstwami i kilku członków rządu bez teki

Premierem, którego powołuje monarcha, zostaje przywódca partii, która wygrała wybory do Izby Gmin.

 
Główne partie w Wielkiej Brytani
:


Partia Konserwatywna (CP, Conservative Party) działająca od 1834, i

Socjaldemokratyczna Partia Pracy (LP, Labour Party), założona 1900;

trzecia partia ogólnonarodowa, reprezentowana w Izbie Gmin to

Liberalni Demokraci (LD, Liberal Democrats) — 1988.

Regionalne znaczenie mają:

Szkocka Partia Narodowa (SNP, Scottish National Party) — 1934, i
Partia Walii (PC, Plaid Cymru) — 1925.

Odrębny system (wielopartyjny) istnieje w Irlandii Północnej.

 

Partia Konserwatywna

Partia Konserwatywna, która opowiada się za prywatną własnością i wolną przedsiębiorczością, jest najstarszą partią polityczną w Europie.

W XVII wieku poprzednicy obecnych konserwatystów – torysi - popierali monarchię w przekonaniu, że jest czynnikiem hamującym wobec parlamentu oraz interesów ich politycznych przeciwników – wigów. Dzisiejsi konserwatyści również opowiadają się za Koroną.

W 1830 roku po raz pierwszy w odniesieniu do partii torysów użyto określenia „konserwatywna”. Termin „torys”, który w języku irlandzkim oznaczał „bandytę” lub „człowieka wyjętego spod prawa”, funkcjonuje po dziś dzień.

Początkowo partię tę utożsamiano z właścicielami ziemskimi i arystokracją, potem – stosunkowo niedawno – z klasą średnią. De facto jednak torysi zabiegają o poparcie wszystkich warstw społecznych.

Epoka Pani Thatcher

Wybór Margaret Thatcher na premiera Wielkiej Brytanii w 1979 roku (a była ona również pierwszą kobietą na tym stanowisku) miał zapoczątkować niezwykły okres wyborczych sukcesów konserwatystów.

Pani Thatcher stawiła czoła związkom zawodowym i zaczęła prywatyzować wiele gałęzi znacjonalizowanego przemysłu. Za jej rządów strajk górników w latach osiemdziesiątych stał się symbolem głębokich podziałów w Wielkiej Brytanii. Za granicą jednak prestiż „żelaznej damy” rósł.

Choć wygrała trzy razy z rzędu wybory parlamentarne, w roku 1990 została usunięta przez partyjnych kolegów, którzy doszli do wniosku, że stała się kulą u nogi. Na stanowisku lidera partii i premiera zastąpił ją John Major.

Głębokie podziały na tle Europy i cała seria skandali podważyły wiarygodność konserwatywnego rządu. W wyborach parlamentarnych w roku 1997 torysi ponieśli druzgocącą porażkę.

John Major podał się do dymisji, a na jego następcę konserwatyści wybrali Williama Hague’a. Po kolejnej wyborczej porażce torysów w roku 2001 Hague ustąpił. Jego następcą z kolei został Iain Duncan Smith, który jednak nie sprawdził się jako partyjny przywódca. Został odsunięty w 2003 roku a na jego miejsce przyszedł obecny lider konserwatystów, Michael Howard.

Wśród członków partii powiało optymizmem, ale dopiero w tych wyborach okaże się, czy to poczucie większej pewności siebie przełoży się na większą liczbę mandatów w Izbie Gmin.

Fot. wikipedia

www.bbc.co.uk/polish/specials/195_elections_partie/